Sandro Botticelli "Η γεννηση της Αφροδιτης": Δεν μπορουμε να ατενιζουμε την αγαπη γυμνη...

0 Comments

Sandro Botticelli «Η γέννηση της Αφροδίτης»: 
Δεν μπορούμε να ατενίζουμε την αγάπη γυμνή...  

Ο Sandro Botticelli (Σάντρο Μποντιτσέλλι (1445-1510)) αποτελεί έναν από τους κορυφαίους ζωγράφους της Αναγέννησης. Δίνει έμφαση στις λυγερόκορμες φιγούρες που φέρουν αραχνοΰφαντα υφάσματα και κεντήματα, διατηρώντας, ταυτόχρονα με την πρωτοτυπία τους και το γοτθικό τους ύφος. Αγαπά τις συνθέσεις με μυθολογικά και αλληγορικά θέματα, όπως φαίνεται στο «Η Γέννηση της Αφροδίτης». Η νέα, με σαφές περίγραμμα, ραδινή φόρμα και κυματιστή ελικοειδής γραμμή, δείχνει πως ο Botticelli επηρεάστηκε από την ακριβολόγο σχεδιαστική τέχνη των αδερφών Πολαγιοουόλο. Όμως η μάλλον άκαμπτη επιστημονικά σχηματοποιημένη εμφάνιση του πίνακα των Πολαγιοουόλο "Το μαρτύριο του Αγίου Σεβαστιανού", για παράδειγμα, ο οποίος ακολουθεί σαφώς τις ανατομικές επιταγές, δεν έχει θέση στους πίνακες του Botticelli. Η εκλεπτυσμένη κατανόηση της προοπτικής και της ανατομίας που τον διακρίνει και οι ουμανιστικές συζητήσεις της αυλής των Μεδίκων δεν επισκιάζουν ποτέ την καθαρή ποίηση του οράματος του. Ο Μπέρενσον είχε είχε αναφέρει χαρακτηριστικά πως, "ο Botticelli εμφανίζεται σχεδόν σαν να κατατρύχεται από την ιδέα να μεταδώσει τις μη ενσαρκωμένες αξίες της επαφής και της κίνησης", (Μπ. Μπερενσον, “Οι Ιταλοί ζωγράφοι της Αναγέννησης”, σελ. 163, Coleridge, London, 1972).    

Τίποτε δεν είναι πιο χαριτωμένο, τίποτε δεν έχει περισσότερη λυρική ομορφιά, από τον μυθολογικό πίνακα του Sandro Botticelli  "Η γέννηση της Αφροδίτης", όπου η παγανιστική ιστορία αντιμετωπίζεται με ευλαβική σοβαρότητα και η Αφροδίτη μοιάζει να είναι η Παρθένος Μαρία σε μια μορφή πιο ρεαλιστική. Ο πίνακας ζωγραφισμένος σε καμβά ήταν λιγότερο δαπανηρός στη ζωγραφική επιφάνεια από τις σανίδες ξύλου, που χρησιμοποιούνταν στους εκκλησιαστικούς και στους αυλικούς πίνακες. Ο καμβάς είναι γνωστό ότι ήταν το υλικό που προτιμήθηκε στην αναγεννησιακή ζωγραφική τέχνη για απεικονίσεις με μη θρησκευτικά και παγανιστικά θέματα, που πολλές φορές παραγγέλλονταν για να διακοσμήσουν εξοχικές επαύλεις στην Ιταλία του 15ου αιώνα. Αν επικεντρωθούμε στο ζωγραφικό θέμα του πίνακα εξαιρώντας το υποκείμενο που είναι η ίδια η Αφροδίτη, θα παρατηρήσουμε τέσσερις ιδιαιτερότητες, α) τη δασώδης ακτή, β) το δυτικό άνεμο, γ) το όστρακο και δ) τη Νύμφη. Παρατηρώντας προσεκτικότερα την ζωγραφική απεικόνιση του πίνακα θα δούμε πως σε όλη την έκταση υπάρχουν γενικά αλλού ελαφρές και άλλου πιο έντονες χρυσές πινελιές. Το χρυσό χρησιμοποιείται γα να τονιστεί ο ρόλος αφενός του ότι είναι ένα πολύτιμο αντικείμενο, αφετέρου απηχεί τη θεϊκή υπόσταση της Αφροδίτης.    

Η δασώδης ακτή: τα δέντρα αποτελούν τμήμα ενός ανθισμένου πορτοκαλεώνα  - ο οποίος αντιστοιχεί στον ιερό κήπο των Εσπερίδων της Ελληνικής Μυθολογίας – και κάθε μικρό λευκό άνθος έχει μια ελαφριά χρυσή πινελιά. Κάθε βαθυπράσινο φύλο έχει χρυσή ράχη και περίγραμμα και οι κορμοί των δέντρων φωτίζονται εντονότερα με μικρές διαγώνιες χρυσές γραμμές. 
Ο Δυτικός άνεμος: Ο Ζέφυρος και η Χλωρίδα πετούν με φτερά περιελιγμένα σαν να επρόκειτο για ένα διπλό ον: ο ροδαλός Ζέφυρος (δυτικός άνεμος), φυσάει δυνατά, ενώ η ανοιχτόχρωμη Χλωρίδα εκπέμπει απαλά τη ζεστή ανάσα της που φέρνει μαλάκα και ακουμπάει την Αφροδίτη στην ακτή. Ολόγυρά τους πέφτουν ρόδα – το καθένα με χρυσό πυρήνα – τα οποία σύμφωνα με τον μύθο γεννήθηκαν με την γέννηση της Αφροδίτης. 
Το όστρακο: Ο Botticelli απεικονίζει την Αφροδίτη στην πρώτη ακριβώς υποδήλωση δράσης, καθώς ετοιμάζεται να βγει από το γιγάντιο επίχρυσο κέλυφος της Αχιβάδας, στην ακτή. Στην πραγματικότητα το συγκεκριμένο απόσπασμα της εικόνας δεν απεικονίζει την γέννηση της Αφροδίτης μέσα από τα κύματα, αλλά τη στιγμή κατά την οποία η θεά είχε μεταφερθεί με το όστρακο και αποβιβάζεται στο νησί των Κυθήρων.        
Η Νύμφη: Μπορεί κάλλιστα να είναι μια από τις τρεις Ώρες, ελληνικές Θεές των εποχών που ήταν ακόλουθοι της Αφροδίτης. Τόσο το πλούσια διακοσμημένο ένδυμα της, όσο και ο εξαίσιος χιτώνας που προσφέρει στην Αφροδίτη, φέρουν κεντητές κόκκινες και λευκές μαργαρίτες, κίτρινες πριμούλες και γαλάζιους κύανους – όλα ανοιξιάτικα άνθη που ταιριάζουν στο θέμα της γέννησης. Στο λαιμό της φοράει ακόμα μια γιρλάντα από μυρτιά, το δέντρο της Αφροδίτης, και μια λουρίδα σαν ζώνη από ροζ τριαντάφυλλα.      
             
Ο Botticelli απέδωσε την Αφροδίτη, τη θεά του έρωτα, της ομορφιάς και του γάμου, με λεπτά χαρακτηριστικά. Το κεφάλι της γέρνει ελαφρά προς τα δεξιά της, ενώ το βλέμμα της είναι όμοιο με εκείνο που συναντάμε σε μερικές απεικονίσεις από τις Παναγίες του. Τα μακριά ξανθά κυματιστά μαλλιά της σχεδιάστηκαν με μεγάλη λεπτομέρεια. Η στάση της Αφροδίτης, που με το ένα της χέρι ακουμπά απαλά στο στήθος της και με το άλλο χρησιμοποιεί τα μαλλιά της για να καλύψει τη γύμνια της, θυμίζει το κλασικό γλυπτό της Αγνής Αφροδίτης του Πραξιτέλη. "Είναι τόσο όμορφη, ώστε δεν προσέχουμε τον αφύσικα μακρύ λαιμό, τους πολύ χαμηλούς ώμους και τον περίεργο τρόπο με τον οποίο ενώνεται με τον κορμό το αριστερό χέρι… Οι ελευθερίες που πήρε ο Botticelli σε σχέση με τη φύση, για να πετύχει ένα χαριτωμένο περίγραμμα… ενισχύουν την αίσθηση ενός απέραντα αβρού και λεπτού πλάσματος, που έφτασε στις παραθαλάσσιες ακτές σαν ουράνιο δώρο" (Gombrich E.H, 1998: 264). Και ιδού! Η γέννηση της Αφροδίτης η οποία από μόνη της δεν αποτελεί απλά μια ανάμνηση του ελληνικού μύθου κατά τον οποίον η θεά της ομορφιάς " ανα - δύεται " εκ του "αφρού " εξ ου και "Αφρο-δίτη", αλλά με την γυμνή εικόνα της έρχεται να υπογραμμίσει, στον κουρασμένο κόσμο της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, τον τύπο της Ελληνικής ωραιότητας και την αναγκαιότητας της αληθινής, της πραγματικής αγάπης.


Με το έργο αυτό, ο Botticelli καθιστά πρόδηλη την εξοικείωσή του με τη νεοπλατωνική φιλοσοφία της εποχής, η οποία πρέσβευε ότι οι αρχαίοι μύθοι προανήγγειλαν τις χριστιανικές ιδέες. Το έργο αυτό του Botticelli παρουσιάζει μια μεγάλη επιθυμία, μια βασανιστική άυλη μελαγχολία που είναι ακόμα περισσότερο ορατή στο χαριτωμένο πρόσωπο της Αφροδίτης όπως έχει μεταφερθεί απαλά στις "σκοτεινές" ακτές από τους ανέμους, και το ένδυμα, μολονότι πλούσιο, περιμένει έτοιμο να καλύψει το αβρό, γυμνό σώμα της. "Η γέννηση της Αφροδίτης" μας τονίζει πως δεν μπορούμε να ατενίζουμε την αγάπη γυμνή. Είμαστε πολύ αδύναμοι, ίσως πολύ μιασμένοι, για να υποφέρουμε την ομορφιά της.


-- ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

Μπερενσον Μπ, “Οι Ιταλοί ζωγράφοι της Αναγέννησης”, Coleridge, London, 1972
MartindaleAndrew , Παγκόσμιος Ιστορία της Τέχνης, Τόμος – 7ος, σελ: 132, μεταφρ. Ε. Αποστολάκη, Εκδ. Φυτράκη, 1977
Gombrich E. H., Το χρονικό της Τέχνης, Μ.Ι.Ε.Τ., 1994.

© 2016 Emmanuel G. Mavros


You may also like

No comments:

Note: Only a member of this blog may post a comment.