Δημιουργικη γραφη: Μελετη και αναπτυξη τεχνικων πριν την συγγραφη σεναριου

0 Comments
Ως έννοια δηλώνουμε την ιδέα που κρύβεται πίσω από κάθε είδος δημιουργικής γραφής. Είναι μια σύντομη περίληψη που αναφέρει ποιον αφορά η ιστορία και τι θέλει να δώσει. Η έννοια ως τεχνική αποτελεί το πρώτο βήμα στη δημιουργική γραφή. Παράλληλα η βιομηχανία του θεάματος αναγνωρίζει στο σενάριο δύο τύπους εννοιών στην ανάπτυξη της ιστορίας ενός σεναρίου: α) τις ιστορίες Υψηλών Εννοιών και β) τις ανερχόμενες σταδιακά ιστορίες. Ο πρώτος τύπος υπογραμμίζει τη δράση και ο δεύτερος το χαρακτήρα






Ιστορίες «Υψηλών Εννοιών».


Οι Ιστορίες «Υψηλών Εννοιών» είναι αυτές που μπορούν να περιγράψουν σε μια πρόταση οκτώ λέξεων όλη την πλοκή. Οι παραγωγοί του Hollywood, της Νέας Υόρκης και στο σύνολό τους οι τηλεοπτικοί παραγωγοί, ενδιαφέρονται αρκετά για τις ιστορίες Υψηλών Εννοιών.  Αυτό τον τύπο των σεναρίων δύσκολα θα τον συναντήσουμε στον Ευρωπαϊκό Κινηματογράφο, σε αφθονία όμως θα τον δούμε να κινείται σε τηλεοπτικές και θεατρικές παραγωγές. Οι εν λόγο ιστορίες είναι εύκολο να συνοψιστούν σε μερικές προτάσεις και κατά βάση είναι εμπορικές και έχουν ως αποτέλεσμα την ευρεία προσέλευση των θεατών. Στοιχεία όπως ερωτισμός, δράση, κατανόηση του έργου μέσα σε δέκα σελίδες, εντυπωσιακή περιγραφή σκηνών, είναι απαραίτητα για κάθε ιστορία Υψηλών Εννοιών. Το σημείο πώλησης είναι η ιστορία και όχι οι χαρακτήρες, έτσι η περίληψη του σεναρίου περιέχει ένα ελάχιστο της περιγραφής των χαρακτήρων. Αυτό δεν σημαίνει πως σεναριακοί πολύπλοκοι χαρακτήρες δεν μπορούν να χτιστούν σε ιστορίες Υψηλής Έννοιας. Για παράδειγμα, στο σύνολο τους, οι ταινίες του Steven Spielberg, είναι ιστορίες Υψηλής Έννοιας, ταυτόχρονα όμως αναδεικνύουν πολύπλοκους και πολύπλευρους χαρακτήρες.


Οι ανερχόμενες σταδιακά ιστορίες.


Οι ανερχόμενες σταδιακά ιστορίες ονομάζονται εκείνες που υπογραμμίζουν το χαρακτήρα περισσότερο από τη δράση και διηγούνται την αλληλεπίδραση του υποκριτικού χαρακτήρα σε πολλαπλές επεισοδιακές καταστάσεις με τον διάλογο να είναι το κλειδί στην επιτυχία τους. Στις Η.Π.Α εκτός από το Hollywood, την Νέα Υόρκη και μερικές ακόμα Πολιτείες, παράγονται ανερχόμενες σταδιακά ιστορίες σε κινηματογράφο και θέατρο, ενώ στην Ευρώπη το 70% της παραγωγής στο κινηματογράφο και στο θέατρο στηρίζεται σε αυτό τον τύπο ιστοριών. Όμως, όσον αφορά τον κινηματογράφο, λιγότερο από 25% των πετυχημένων κινηματογραφικών έργων ανήκουν σε ανερχόμενες σταδιακά ιστορίες. Ως παραδείγματα μπορούμε να αναφέρουμε τα έργα του Woody Allen που στην πλειοψηφία τους ανήκουν σε αυτόν τον τύπο ιστοριών. Ακόμα και σε αυτή την κατηγορία σεναρίων σημαντικό ρόλο παίζουν οι δέκα πρώτες σελίδες του χειρογράφου.


Ο «Γάντζος» στη βιομηχανία του Θεάματος.


Η εύρεση μιας "Μοναδικής Έννοιας" σε μια ιστορία (όπου έννοια ορίζουμε την θεματική και την πλοκή ενός σεναρίου), αποτελεί έναν στόχο που όλα τα καλά σενάρια τελικώς το πραγματοποιούν. Ένας πρωτοεμφανιζόμενος συγγραφέας σεναριογράφος ή σεναριογράφος – σκηνοθέτης, χρειάζεται μια ιστορία "Υψηλών Εννοιών" που να εσωκλείνει και στοιχεία από το δεύτερο τύπο δηλαδή την "Μοναδική Έννοια". Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα την μοναδικότητα, αλλά και την μοναδικότητα του πλουραλισμού των θεμάτων ανάπτυξης. Όλα τα σενάρια έχουν γίνει με τη μία μορφή ή την άλλη και όλες οι ιστορίες έχουν ειπωθεί και παραχθεί από την βιομηχανία του θεάματος. Δεν υπάρχει πρωτότυπη ιδέα (αυτό το βλέπουμε σε όλες τις κατηγορίες της δημιουργικής γραφής). Η καλύτερη προσέγγιση είναι να βρεθεί ένα μοναδικό κλειδί σε μια υπάρχουσα έννοια ιστορίας. Στη βιομηχανία του θεάματος η τεχνική αυτή αναφέρεται ως «γάντζος», επειδή γαντζώνει τον θεατή στην προσοχή του νοήματος έργου.

Για να γίνω πιο κατανοητός θα πάρουμε δυο περιπτώσεις από το Hollywood, το έργο του Steven Spielberg, «Η Διάσωση του Στρατιώτη Ράϊαν» παραγωγής 2002 και το έργο του Franklin J. Schaffner, «Πάττον», παραγωγής 1970. Και τα δυο έργα αποτελούν ιστορίες Υψηλής Έννοιας, που εσωκλείουν χαρακτηριστικά και από το δεύτερο τύπο. Και τα δυο σενάρια έχουν μια βασική έννοια ιστορίας, που είναι η απόβαση των συμμαχικών στρατευμάτων τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στη Νορμανδία. Ο Spielberg όμως, επιλέγει μετά την απόβαση να αναπτύξει την ιστορία οκτώ στρατιωτών που αναλαμβάνουν μια αποστολή να βρουν και να σώσουν τον στρατιώτη Ράϊαν, μοναδικό επιζώντα από τα αδέλφια του, ενώ ο Schaffner ξεδιπλώνει το χαρακτήρα και την ηγετική μορφή του στρατηγού Πάττον, πριν, κατά την διάρκεια και μετά την απόβαση. 


Έννοια και ύφος.


Ένας από τους καλύτερους τρόπους να δημιουργηθεί ένα μοναδικό κλειδί (γάντζος) στην έννοια της ιστορίας, είναι μέσω της χρήσης του ύφους:

Α). Ύφος αλλαγής - το μεταβαλλόμενο ύφος είναι ένας άριστος τρόπος να δημιουργηθεί μια νέα οπτική γωνία σε μια παλαιά ιδέα πολλών παλαιότερων ιστοριών. Ο George Lucas, για παράδειγμα, βελτίωσε κατά πολύ τα ηρωικά υφολογικά στοιχεία που αναπτύχθηκαν στο είδος του γουέστερν, επειδή τα αγάπησε από παιδί, για να δημιουργήσει έτσι την σειρά Star Wars.

B) Πολλαπλά ύφη χρήσης – Χρησιμοποιώντας πολλαπλά υφολογικά στοιχεία, αποτελεί ένα άλλο σημαντικό τρόπο για να δοθεί σε παλαιότερες ιδέες που έχουν γίνει, μια νεότερη αντίληψη. Τα πολλαπλά υφολογικά στοιχεία διευρύνουν το πεδίο ενός σεναρίου με την εισαγωγή πρόσθετων ζητημάτων και θεμάτων. Για παράδειγμα το έργο Blade Runner συνδυάζει αστυνομικά υφολογικά και στοιχεία επιστημονικής φαντασίας.

Μερικά από τα υφολογικά στοιχεία έχουν δυσκολία στο να τραβήξουν την προσοχή των σημερινών θεατών. Τα υφολογικά στοιχεία έρωτα και φρίκης φαίνεται να τους κεντρίζουν ιδιαίτερα αποτέλεσμα της αλλοτρίωσης που έχουν υποστεί οι σύγχρονες κοινωνίες. Η χρήση των πολλαπλών υφολογικών στοιχείων μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να υποστηρίξει μια αδύνατη ιστορία, καθώς επίσης και να διευρύνει το πεδίο του σεναρίου. Οι ιστορίες αγάπης και έρωτα, παραδείγματος χάριν, έχουν σπάνια τη δύναμη να σταθούν από μόνες τους, όμως είναι ένα από τα ευκολότερα και αποτελεσματικότερα υφολογικά στοιχεία που μπορούν και υφαίνουν ένα σενάριο. Αν όμως κάποιος προσπαθήσει να συνδυάσει μια όμορφη, διαπολιτισμική ιστορία αγάπης με ένα ψυχρό εγκληματικό δράμα, σίγουρα η προσοχή του θεατή θα είναι διαφορετική.

Στόχος είναι να ξεπεραστεί η προσδοκία του θεατή. Γι’ αυτό πριν από κάθε γραφή σεναρίου για οποιαδήποτε κατηγορία της βιομηχανίας του θεάματος πρέπει να μελετηθούν έργα που τα σενάριά τους πέτυχαν αυτό το σκοπό.  Η μελέτη αυτή θα επιδιώξει μια ανάλυση όπου θα αποκαλύπτει τις τεχνικές του ύφους για το χτίσιμο των χαρακτήρων και την ανάπτυξη της δράσης που πρέπει να έχει ένα σενάριο.


Το Σενάριο σε μια «πρόταση προβολής» – Logline.


Η "πρόταση προβολής – logline" δηλώνει όλη την ιστορία του σεναρίου σε μια πρόταση εικοσιπέντε, τριάντα λέξεων. Είναι ένας τρόπος για να παροτρυνθούν οι αρμόδιοι και να διαβάσουν το σενάριο και εν τέλει να το αγοράσουν. Έτσι η "πρόταση προβολής" είναι ουσιαστικά ένα εργαλείο πώλησης, αλλά βοηθά και στην γραφή του σεναρίου. Όσο κοντύτερη είναι η "πρόταση προβολής", τόσο καλύτερα λειτουργεί στην συγγραφή του σεναρίου και στην μεταπώλησή του.

Το κλειδί εδώ, για μια επιτυχημένη "πρόταση προβολής" είναι να χρησιμοποιηθούν τα ενεργά ρήματα. Τα ενεργά ρήματα, χρησιμοποιούνται στη συγγραφή του σεναρίου, στις συνόψεις, και τελικός στην "πρόταση προβολής". Η χρήση των ενεργών ρημάτων γενικά βοηθά στις περιγραφές των σκηνών και στο διάλογο.

Για να γραφτεί μια «πρόταση προβολής» χρειάζεται να έχει αρχή, μέση και τέλος. Γι’ αυτό και την «πρόταση προβολής»  την συντάσσουμε πριν την συγγραφή του σεναρίου για να βοηθά έτσι σε όλη την εξέλιξη του έργου και να χρησιμοποιείται αργότερα ως κλειδί για την πώληση του έργου. Σκέψου πως αυτός είναι ο τρόπος που ο θεατής επιλέγει να  δει ένα έργο, τηλεοπτικό, κινηματογραφικό ή θεατρικό, διαβάζοντας τις αντίστοιχες «προτάσεις προβολής», μέσα από δημοσιογραφικά  δελτία, εφημερίδες και περιοδικά. Άρα πέρα από κριτήριο βοήθειας στη συγγραφή και μεταπώλησης, η «πρόταση προβολής» είναι και κριτήριο προβολής από τα μέσα ενημέρωσης προς επιλογή. 

Για να συνταχτεί μια πρόταση προβολής επιλέγουμε να αρχίσουμε με τον κύριο χαρακτήρα, ακολουθεί η περιγραφή της πλοκής και τελειώνουμε με έναν «γάντζο» που θα κεντρίσει τους αρμόδιους να διαβάσουν το σενάριο. Η σειρά αυτή δεν αποτελεί και τον κανόνα. Μπορούν να υπάρξουν διάφοροι συνδυασμοί όπως το παρακάτω  παράδειγμα «πρότασης προβολής» που έγινε από τον Francis Ford Coppola  και τον Edmund H. North, σεναριογράφων της ταινίας Πάττον το 1970:

Η πιο κρίσιμη φάση του Β΄ Παγκόσμιου Πόλεμου απεικονίζει τη σταδιοδρομία του πιο αμφισβητούμενου Αμερικανού στρατηγού.

Αναλύοντας την παραπάνω πρόταση κατανοούμε πως: Ο κύριος χαρακτήρας είναι: Ο Αμερικανός στρατηγός – ποιος όμως; Την περίοδο εκείνη υπήρξαν τρεις Αμερικανοί στρατηγοί. Η πλοκή είναι: Η πιο κρίσιμη φάση του Β΄ Παγκόσμιου Πόλεμου. Και ο «γάντζος» του τελειώματος είναι: απεικονίζει τη σταδιοδρομία του πιο αμφισβητούμενου. Κάπως έτσι θα σκεφτεί και θα αναλύσει την πρόταση προβολής για να του δοθεί η αφορμή να διαβάσει το σενάριο. 

Η "πρόταση προβολής - Logline", είναι ιδιαίτερα σημαντική όχι μόνο στη συγγραφή σεναρίου αλλά σε όλα τα είδη δημιουργικής γραφής, έχει σημαίνοντα θέση στη βιομηχανία του θεάματος και στην συγγραφή και θα μας απασχολήσει σε μελλοντικά άρθρα και δοκίμια.

-- ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

Decker Dan, (1998) Anatomy of a Screenplay, Screenwriters Group, NYC, USA.  
Field Syd, (1979) Screenplay: The Foundations of Screenwriting, Dell Publishing Co, NYC, USA.

© 2016 Emmanuel G. Mavros





You may also like

No comments:

Note: Only a member of this blog may post a comment.