9 ΣΧΕΔΙΑΣΜΑΤΑ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΣΕΝΑΡΙΟΥ: 1 - ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗΣ ΕΝΟΣ ΣΕΝΑΡΙΟΥ

0 Comments

1 - ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗΣ ΕΝΟΣ ΣΕΝΑΡΙΟΥ


1.1. Το Σενάριο


Σενάριο καλούμε το έγγραφο που περιγράφει συμπεριφορές, χαρακτήρες και κάθε ακουστικό, οπτικό, και γλωσσικό στοιχείο που απαιτείται στην εικόνα για να πει μια ιστορία. Κάθε σενάριο συνοδεύεται πάντα από μια περίληψη. Αυτό γίνεται επειδή, ο Παραγωγός, ο Διευθυντής Παραγωγής και ο Σκηνοθέτης (εκτός και αν είναι το ίδιο πρόσωπο), θα ερμηνεύσουν πιο εύκολα την ιστορία. Το σενάριο συντάσσεται με ένα ιδιαίτερο τεχνικό τρόπο και στα τρία μέσα του θεάματος (κινηματογράφος, τηλεόραση, θέατρο) και αυτό γιατί στην παραγωγική διαδικασία εμπλέκονται πολλοί άνθρωποι που μιλάνε «κοινή» γλώσσα και το ενιαίο τεχνικό σχήμα του σεναρίου διευκολύνει κατά πολύ την εργασία τους. Στη συνέχεια θα μας δοθεί η ευκαιρία να περιγράψουμε αναλυτικά τον τεχνικό τρόπο γραφής ενός σεναρίου.

1.1.1. Η Σημασία ενός Σεναρίου.


Το σενάριο είναι το μόνο στοιχείο που στον κινηματογράφο στην τηλεόραση και στο θέατρο, μπορεί να σταθεί από μόνο του. Είναι αυτό που προηγείται για να δελεάσει τους επενδυτές που θα στηρίξουν μια κινηματογραφική ή τηλεοπτική ή θεατρική παραγωγή και εν τέλει είναι αυτό που θα προσελκύσει και θα αυξήσει τους θεατές στην τελική προβολή/παρουσίαση. Ακόμα κι αν κάποιος χρησιμοποιήσει τους καλύτερους και τους πιο ακριβοπληρωμένους ηθοποιούς, έχει βρει τον καλύτερο σκηνοθέτη (εκτός και αν σκηνοθέτης και σεναριογράφος είναι το ίδιο πρόσωπο – οπότε ισχύει το ίδιο), τον καλύτερο Δ/ντη Φωτογραφίας, τον καλύτερο μοντέρ, κανείς τους δεν θα μπορέσει να σώσει μια «φτωχή» ιστορία. Αυτή η έμφαση λοιπόν, που δίνεται στο σενάριο, από παραγωγούς και από εταιρείες διανομής, έχει φέρει τους σεναριογράφους στην πρώτη θέση της βιομηχανίας του θεάματος τα τελευταία χρόνια.

1.1.2. «Η ιστορία είναι ο Βασιλιάς».


Σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να δοθεί υπερβολική έμφαση στη ρήση που χρησιμοποιούν οι αμερικανοί: «The Story Is King», που σε πολύ ελεύθερη μετάφραση μπορεί να ειπωθεί ως «Η ιστορία είναι ο βασιλιάς» και αποτελεί μια πραγματικότητα. Η σύλληψη της ιστορίας και η καταγραφή της σε σενάριο, αποτελούν την αρχή σε όσα ακολουθήσουν. Από κάθε άποψη, ένα τελικό σενάριο, αποτελεί την πηγή έμπνευσης, όλων των μετέπειτα σημαντικών στελεχών για την δημιουργία ενός έργου. Το κεφάλαιο αυτό λοιπόν είναι σημαντικό στην εξέταση, στην ανάλυση και στη βαθιά μελέτη της θεωρητικής και τεχνικής γραφής του σεναρίου, αφενός οι σκηνοθέτες να γνωρίσουν το άμεσο «εργαλείο» της δουλειάς τους, ώστε έτσι να βοηθά στην κρίση της τελικής επιλογής τους και αφετέρου οι μελλοντικοί σκηνοθέτες εκτός από την επιλογή, να μπορούν να γράψουν ένα σενάριο. Στο σημείο αυτό να τονίσουμε πως αποτελεί προτέρημα για έναν σκηνοθέτη να έχει ιστορίες και να τις κάνει σενάριο, αφού στην πλειοψηφία τους οι παραγωγοί εμπιστεύονται πιο εύκολα τον σκηνοθέτη-σεναριογράφο, λόγω της αμεσότητας που θα έχει με το κείμενο σε συνάρτηση με την εικόνα σε όλο το στήσιμο του έργου.

1.2. Το Ύφος ενός Σεναρίου.


Ύφος ενός σεναρίου ονομάζουμε τον τρόπο με τον οποίο το κείμενο χειρίζεται τη γλώσσα και τη δομή ως μια αυτοτελή ιστορία. Μπορεί ν’ αφορά το γλωσσικό ιδίωμα ή το γενικό τόνο του κειμένου.

1.2.1 Υφολογικές προσεγγίσεις.


Ύφος και είδος στη βιομηχανία του θεάματος είναι ακριβώς το ίδιο. Το ύφος σε ένα σενάριο ακολουθεί συγκεκριμένους κανόνες για την ιστορία, τους χαρακτήρες, τη σκηνική παρουσίαση και το θέμα.  Δεν μπορείς δηλαδή σε μια αισθηματική κομεντί να παρουσιάσεις και υφολογικά στοιχεία  Άγριας Δύσης (Westerns), μήτε και συνδυασμός μπορεί να γίνει.
Το ύφος καθορίζει τι ο θεατής αναμένει να παρακολουθήσει σε ένα έργο. Δηλαδή αν ο θεατής πληρώσει να δει μια ταινία τρόμου, ή παρακολουθήσει κάτι αντίστοιχο σε τηλεόραση και θέατρο και αποδειχθεί ότι είδε κάτι το διαφορετικό, τότε υπάρχει μεγάλο πρόβλημα στη συνέχεια της προβολής/παρουσίασης και βέβαια και της κριτικής, όπου οι ειδήμονες κριτικοί, περιμένουν με «αγωνία» τέτοιες ευκαιρίες για ν’ αρχίσουν την αποδοκιμασία.

Το ύφος ταξινομεί τα έργα ως προς το είδος και καθορίζει την προσδοκία του θεατή.

Οι θεατές γνωρίζουν πολύ καλά τα θέματα που τους ενδιαφέρουν να παρακολουθήσουν, τα θέματα δηλαδή των αγαπημένων τους ιστοριών, έτσι ξέρουν αμέσως εάν ο σεναριογράφος ή ο σεναριογράφος-σκηνοθέτης εντάσσεται από την αρχή με τις προσδοκίες τους. Αν καλύπτουν δηλαδή το παραπάνω ορισμό.

Έχουν γραφτεί πολλά υφολογικά θέματα, για τον κινηματογράφο, την τηλεόραση και το θέατρο, έτσι λοιπόν ο καλύτερος τρόπος για να διαπιστώσετε και να προσδιορίσετε καλύτερα τον παραπάνω ορισμό, πρέπει να διαβάσετε πολλά, πάρα πολλά σενάρια. Κάνοντας αυτό θα μάθετε πως ένα σενάριο γίνεται «κλασικό» ή πως «αποτυχαίνει» μένοντας στα αζήτητα ή παράγοντας ένα αποτυχημένο προϊόν.  Η συνεχή μελέτη πολλών και διαφόρων κατηγοριών, σεναρίων θα σας βοηθήσει να ανακαλύψετε ένα ιδιαίτερο ύφος και τρόπο γραφής. Στο διαδίκτυο υπάρχουν πολλές ιστοσελίδες που με μια επίσκεψη σας θα καταλάβετε την επάρκεια θεμάτων που έχουν γραφτεί και η πολλαπλή μελέτη θα σας βοηθήσει να κατανοήσετε γιατί κάποια σενάρια πέτυχαν και άλλα όχι. Τα σενάρια αυτά είναι εύκολα διαθέσιμα για τη μελέτη σας χρησιμοποιώντας τις παρακάτω ιστοσελίδες:


  • Drew's Script-O-Rama (εκατοντάδες σενάρια και από τις τρεις κατηγορίες της βιομηχανίας του θεάματος).
  • Simply Scripts (Σε πλειοψηφία κυριαρχούν τα κινηματογραφικά σενάρια).
  • Movie Script Database (Σε πλειοψηφία κυριαρχούν τα κινηματογραφικά σενάρια)


1.2.2. Υφολογικά στοιχεία προς επιλογή.


Υπάρχουν πολλά υφολογικά στοιχεία προς επιλογή. Παρακάτω αναφέρω τα σπουδαιότερα και τα πιο συνηθισμένα για πρακτική χρήση. Οι παρακάτω αναφορές δεν απαντούν στον κανόνα, ότι κάποιος πρέπει να διαλέξει μια κατηγορία ύφους για να γράψει ένα σενάριο. Ο συνδυασμός είναι επιτρεπτός. Τι εννοούμε με αυτό; Ότι μπορεί ένα έργο να έχει ως βασικό του υφολογικό στοιχείο την Περιπέτεια και τη Δράση, μπορεί όμως να συνδυάσει και ιστορίες για την αναζήτηση, την επιβίωση και τη διάσωση, τον ερωτισμό ή το έγκλημα, χωρίς να αποκλίνει από την βασική υφολογική του βάση, που είναι η Περιπέτεια και η Δράση. Αυτά αποτελούν εξειδικευμένα σενάρια, υψηλής φαντασίας, αρκετής γνώσης και εξειδίκευσης και καταργούν τον παραπάνω κανόνα (Το ύφος ταξινομεί τα έργα ως προς το είδος και καθορίζει την προσδοκία του θεατή). Για να δημιουργηθούν έτσι τα επονομαζόμενα κλασικά έργα και αυτό γιατί όχι μόνο ικανοποιούν την προσδοκία των θεατών, αλλά την ξεπερνούν. Με άλλα λόγια, υπερβαίνουν εαυτού, συνδυάζοντας υφολογικά στοιχεία, δίχως να ξεφεύγουν από την βάση τους. Για παράδειγμα στην ταινία «Η διάσωση του στρατιώτη Ράιαν», ως υφολογικό στοιχείο γνωρίζουμε ότι είναι ένα Πολεμικό Δράμα, που συνδυάζει όμως και άλλα υφολογικά στοιχεία, όπως: φιλία, ζωτικότητα, διαπροσωπικότητα, κοινωνικότητα, ιστορικά και ψυχολογικά ζητήματα, δίχως να ξεφεύγει, από το αρχικό υφολογικό στοιχείο που αποτελεί την βάση του. Αποτέλεσμα ήταν να ξεπεράσει την προσδοκία των θεατών στο αντίστοιχο ύφος.

Για να γράψει κάποιος ένα τέτοιο σενάριο, σε αυτό το επίπεδο, πρέπει να κυριαρχήσει στη πολλαπλή μελέτη σεναρίων συγκεκριμένου ύφους, στη πολλαπλή άσκηση γραφής ιστοριών ως μυθιστορήματα και μετά ως σενάρια και στον πειραματισμό ως προς το ύφος ή ορμώμενοι από προσωπικά βιώματα που διεγείρουν τις χορδές τις ψυχής των μελλοντικών θεατών και χαρίζουν ένα εντελώς προσωπικό τρόπο γραφής και ύφους περισσότερο συγκινησιακά φορτισμένο. Καλό όμως θα ήταν οι πρωτοεμφανιζόμενοι σεναριογράφοι, να ακολουθήσουν αρχικά ένα συγκεκριμένο υφολογικό στοιχείο γραφής πριν δοκιμάσουν υφολογικούς συνδυασμούς.

Ο ακόλουθος κατάλογος είναι περιεκτικός και εύχρηστος:


ΥΦΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ
Περιπέτεια δράσης
Ιστορίες για τις αναζητήσεις, την επιβίωση και τη διάσωση

Κινούμενα Σχέδια
Ιστορίες με χαρακτήρες κινούμενων σχεδίων, τις μαριονέτες ή παραγόμενες εικόνες από τον υπολογιστή

Φιλικών Σχέσεων
Ιστορίες για τη φιλία

Κωμωδία
Ιστορίες που φέρνουν το γέλιο και κυμαίνονται από την ακραία φαρσοκωμωδία ως τις περίπλοκες καθημερινές ιστορίες της ζωής

Ενηλικίωση
Ιστορίες για την ωρίμανση

Έγκλημα
Περίπλοκες ιστορίες για ιδιωτικούς αστυνομικούς και ζητήματα κοινωνικής παθογένειας.

Αστυνομικά
Παραλλαγή του  εγκληματικού ύφους όπου εστιάζει στις αστυνομικές ιστορίες.

Δράμα
Ιστορίες για τα διαπροσωπικά, κοινωνικά, πολιτικά και ιστορικά ζητήματα

Ντοκιμαντέρ
Ιστορίες που εξιστορούν κατά γράμμα τα πραγματικά γεγονότα της ζωής

Πειραματικός
Ιστορίες που εξετάζουν το αφηρημένο, το υπερφυσικό και το συμβολικό (avant-garde = πρωτοπορία).

Έπος
Μακρές ιστορίες εποχής όπως ιπποτικές, θρησκευτικές, πολεμικές, μεσαιωνικές κ.α., που πολύ συχνά συνδυάζουν διάφορα ύφη

Γκάνγκστερ
Μια παραλλαγή του εγκληματικού ύφους όπου εστιάζει στο οργανωμένο έγκλημα

Φρίκης
Ιστορίες για έναν απόκρυφο κόσμο, υπερφυσικό και τέρατα

Ερωτικά
Ιστορίες ρομαντικές που συνδυάζουν έντονη ερωτική πράξη

Μουσικά (Μιούζικαλ)
Ιστορίες όπου οι χαρακτήρες τραγουδούν και χορεύουν

Μυστηρίου
Μια παραλλαγή στο ύφος του εγκλήματος, όπου ο αντίπαλος είναι άγνωστος για ένα μεγάλο μέρος της ιστορίας.

Δρόμου
Ιστορίες για ένα ταξίδι σε έναν φανταστικό προορισμό

Επιστημονικής φαντασίας
Ιστορίες όπου η επιστήμη και η σκηνογραφική περιγραφή είναι φουτουριστική

Ρομαντική Κωμωδία
Ιστορίες που συνδυάζουν την αγάπη και την κωμωδία (δηλ. ρομαντική κωμωδία)

Ηρωικά
Ιστορίες που αφορούν πειρατές και εθνικές ιστορίες.

Θρίλερ
Ιστορίες αγωνίας, όπου συχνά περιλαμβάνουν και το έγκλημα

Πολεμικά
Ιστορίες που αφορούν στρατιωτικές επιχειρήσεις, τη διάσωση και τη διαφυγή.

Δυτικές Ιστορίες / Άγρια Δύση
Ιστορίες για την παλαιά δύση, τους καουμπόη και τους Ινδιάνους. Συμπεριλαμβάνονται και οι ιστορίες του εμφυλίου μεταξύ Βορείων και Νοτίων.


Επόμενο Σχεδίασμα:
9 ΣΧΕΔΙΑΣΜΑΤΑ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΣΕΝΑΡΙΟΥ: 2 - ΕΝΝΟΙΑΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ

© Εμμανουήλ Γ. Μαύρος


You may also like

No comments:

Note: Only a member of this blog may post a comment.